54 · Wezot Haberacha Wesot Haberacha

5770 54a Onderbouw Wezot Haberacha

Grootste Profeet

Dewariem 34:10: “En er stond niet nogmaals een profeet onder Israël op als Mosje. die G’d gekend heeft van aangezicht tot aangezicht.”

Zonder enige voorbereiding

De verklaarders vragen zich af wat het verschil was tussen de profetie van Mosje en de profetieën van alle andere profeten.

Rabbi Chasdai Crescas (15e eeuw. Spanje) zegt dat een normale profetie in de natuur besloten zit. dus eigenlijk natuurlijk is. Iedereen kan dat bereiken als hij of zij maar echt wil. Maar je moet dan wel wachten tot HaSjeem met jou spreekt.

Mosjé’s profetie was echter bovennatuurlijk. zonder enige voorbereiding. Mosje kon als het ware direct met HaSjeem praten.

Mosje grootste profeet

Wat betekenen de woorden “En er stond geen profeet onder Israël op als Mozes”? Betekent dit dan dat er onder de andere volkeren wel een profeet was als Mosje? Bil’am had ook een bovennatuurlijke profetie. maar zijn profetie was een speciale opdracht van G’d. opdat de volkeren niet zouden zeggen “Hadden wij ook een profeet als Mosje gehad dan hadden wij ook de Tora geaccepteerd”.

Bilam was alleen een tovenaar

Rabbi Jitschak Abarbanel (Spanje. 15e eeuw) is van mening dat Bil’am helemaal niets met profetie van doen had. Hij was een pure waarzegger en magiër. Alleen voor de gelegenheid werd hem de mogelijkheid gegeven om met G’d te spreken. Maar ook zijn ezelin kon spreken. Onder Israël waren profeten. onder de heidenen slechts waarzeggers en tovenaars of magiërs. Mosje was hun hoofd en hun belangrijkste profeet. Bil’am was de belangrijkste magiër.

Directe profetie: Mosje hoorde meer en beter

De uitdrukking “van aangezicht tot aangezicht” is moeilijk omdat er in principe in de Tora staat “Mijn (G’ds) gezicht zal niet gezien worden”. Maimonides (1135-1204). in zijn Moré Newoechiem (Gids der Verdwaalden). zegt dat “van aangezicht tot aangezicht” hier moet worden opgevat als directe profetie. Mosje nam de profetie op een bovenzintuiglijke manier waar. Dit bleek onder andere bij de Openbaring op de berg Sinaï. De rest van het volk hoorde slechts de eerste twee van de Tien Geboden. Mosje Rabbenoe hoorde alle.

Mosje hoorde HaSjeems stem constant

Don Jitschak Abarbanel verklaart verder. dat het Joodse volk het G’ddelijke geluid slechts één keer hoorde terwijl Mosje dit constant hoorde.

Direct en indirect

Andere verklaarders. zoals Rabbenoe Mejoechas (13e eeuw) leggen uit. dat tegen andere profeten zijdelings gesproken werd. maar tegen Mosje werd van aangezicht tot aangezicht gesproken; hij werd dus als het ware direct toegesproken.

Tekenen en wonderen voor heel Israël

Mosje wordt verder bejubeld om de tekenen en de wonderen die hij verrichtte. Ook andere profeten verrichtten grotere wonderen in de één of andere vorm. Maimonides legt uit. dat Mosje Rabbenoe in staat was openbare wonderen voor heel Israël te verrichten terwijl andere profeten slechts wonderen konden doen voor individuen.

Kwaliteit en lengte van de wonderen

Nachmanides (13e eeuw. Spanje) wijst op veel wonderen. die ook door andere profeten in het openbaar voor iedereen werden gedaan. Nachmanides concludeert dan ook. dat hier in de Tora gedoeld wordt op de kwaliteit van de wonderen van Mosje Rabbenoe.

Iets als Matan Tora. de wetgeving op de berg Sinaï. is nooit eerder en nooit later gepresteerd. Ook de lengte van de wonderen van Mosje Rabbenoe was uitzonderlijk.

Het Manna daalde veertig jaar neer in de woestijn. Ook de wonderen van het water uit de bron en de beschermende wolken en de vuurzuil duurden zeer lang.

Dawwenen en spreken

Rabbi Jitschak Abarbanel merkt nog op. dat andere profeten de wonderen door middel van hun gebeden (dawwenen) bewerkstelligden. terwijl Mosje Rabbenoe dit puur op uitspraak van G’d liet gebeuren.

5770 54b middenbouw Wezot Haberacha

De dood van Mosje Rabbenoe

Aan het einde van de sidra - de Tora-afdeling Wezot haBeracha - wordt de dood van Mosje beschreven. 34:5-12 “Toen stierf daar Mosje. de dienaar van G’d. in het land Mo’av. op bevel van G’d.”

Heel Israël zien

Mosje moest het hele land aanschouwen. Volgens Rabbi Jitschak Abarbanel (15e eeuw) was het onmogelijk om op natuurlijke wijze het hele land te zien.

Abarbanel legt uit. dat of de zintuigen van Mosje Rabbenoe veel gevoeliger waren dan die van ons. of dat Hasjeem (G’d) zijn gezichtsvermogen versterkte. Abarbanel stelt nog. dat Mosje Rabbenoe niet een fysieke. natuurlijke dood stierf maar juist door zijn hechting aan G’d is overleden.

Wie is de auteur van het einde van de Tora?

In het Talmoedtractaat Bawa Batra (15) wordt een meningsverschil tussen Tanna’iem (Misjna-geleerden) beschreven over de vraag wie deze laatste acht verzen uit de Tora geschreven heeft. Rabbi Jehoeda vraagt zich af of het mogelijk was dat Mosje gestorven was en toch de woorden“En Mosje stierf daar” schreef? Zijn antwoord is dat Mosje de hele Tora behalve de acht laatste pesoekiem (verzen) heeft geschreven. Vanaf daar schreef Jehosjoe’a (Jozua) verder.

Onder tranen

Rabbi Sjimon is echter van mening dat Mosje de hele Tora heeft afgeschreven. dat G’d de laatste acht verzen dicteerde en Mosje ze `bedima’ - onder tranen heeft opgeschreven.

Jehosjoe’a schreef de laatste 12 pesoekiem

De dertiende eeuwse geleerden Ibn Ezra en Rabbenoe Mejoechas menen. dat Jehosjoe’a de laatste twaalf verzen heeft opgeschreven vanaf het begin van Dewariem hoofdstuk 34. Daar staat dat Mosje de berg Nevo opklom. waarna hij niet meer is afgedaald.

Het graf van Mosje

Dewariem 34:6: “En niemand kent zijn graf tot op deze dag.” De verklaarders gaan uitvoerig in op het gegeven dat Mosje Rabbenoe een natuurlijke dood stierf. terwijl Elijahoe de Profeet in een storm hemelwaarts toog.

De Ba’al haAkeda stelt dat de mens uit twee delen bestaat. lichaam en geest. De scheiding tussen deze twee delen tijdens het overlijden kan op drie manieren plaatsvinden:

1. Bij slechte mensen heeft de ziel grote moeite zich om zich los te maken van het lichaam om naar de Hemel te stijgen.

2. Ook bij Tsaddiekiem (heiligen). wiens zielekracht sterker is dan hun lichaam. lukt het de ziel niet altijd het lichaam ongeschonden te verlaten.

3. Mosje Rabbenoe was de hoogste van allen. lichaam en ziel waren eigenlijk volledig van elkaar gescheiden. Vandaar dat ook niemand zijn graf kent omdat er helemaal geen ontbinding op zijn lichaam van toepassing was. Het lichaam van Mosje Rabbenoe vermengde zich volledig met de aarde.

De 17e eeuwse commentator Chizkoeni meent. dat niemand zijn begraafplaats mocht weten. opdat later mensen geen onenigheid zouden krijgen over de vraag wie in zijn buurt begraven zou mogen worden.

Bovendien zou zijn graf misschien misbruikt worden door zwarte magiërs. Ralbag (Rabbi Levi ben Gersjom. 14e eeuw) geeft drie andere redenen voor de geheimzinnigheid rond Mosjé’s graf:

1. Opdat men hem niet tot een afgod zou maken. zoals bij sommige andere geloven gebeurd is;

2. Begraven is een vernederende bezigheid. die G’d hem wilde besparen;

3. Net zoals Mosje Rabbenoe tijdens zijn leven afgescheiden was van de rest van de mensheid. werd hij ook bij zijn dood apart gehouden.

Wie begroef?

Dewariem 34:6: “En hij begroef hem in het dal in het land Mo’av”. De vraag is wie Mosje begraven heeft.

Naar de eenvoudige zin betekent de pasoek. dat G’d Mosje begraven heeft.

Maar Rabbi Jisjmaël (2e eeuw) is van mening dat Mosje zichzelf begraven heeft.

Volgens Rabbi Owadja Sforno (16e eeuw. Italië) heeft de afscheidende ziel van Mosje het lichaam begraven.

Ibn Ezra (13e eeuw) legt echter uit. dat Mosje een grot binnen ging en daar bedolven werd onder de aarde. De geleerden uit de Talmoed (B.T. Sota 13) verklaren. dat Mosje Rabbenoe niet gestorven is maar dat hij naar de Hemel gevaren is.

5770 54c bovenbouw

Wezot haberacha

Compliment aan Mosje omdat hij de Stenen Tafelen kapot gooide

Het vijfde Tora-boek eindigt met een compliment aan Mosje. Rasjie (1040-1105) legt uit. dat het hier gaat om Mosjé’s besluit – veertig jaar eerder - om de Stenen Tafelen voor de ogen van heel Israël te verbrijzelen na het debacle van het gouden kalf. G’d was het eens met deze daad van Zijn profeet en bedankte hem zelfs voor de vernietiging van het Allerheiligste. dat het joodse volk ooit bezat!

Beracha en verwijt

Mosjé verdedigde met deze dramatische daad de eer van de Tora en benadrukte hiermee de onwaardigheid van het joodse volk. Maar. is het wel juist om de Tora zo te eindigen? De parsja heet Wezot haberacha. hetgeen betekent: “en dit is de zegening”. De afkeer van het joodse volk aan het einde van de Tora staat in schril contrast tot de openingswoorden van Wezot haberacha. waar de joden worden geprezen voor hun bereidheid de Tora te accepteren.

Verbrijzelen van de Stenen Tafelen voor een hoger niveau

Toch kunnen we het compliment voor het vernietigen van dit meest unieke joodse erfgoed ook in een totaal verschillend licht begrijpen. Het verbrijzelen van de Stenen Tafelen was in feite eervol voor het volk.

Opvallend is verder. dat G’d Mosjé niet direct feliciteerde met het verbrijzelen van de Stenen Tafelen maar hiermee veertig jaar wachtte. Eerder had G’d hem opgedragen om nieuwe Stenen Tafelen te maken. die leken op de eerste. Waarschijnlijk werd de betekenis van Mosjé’s daad pas aan het eind van zijn leven duidelijk.

Gouden kalf was een voorbeeld voor tesjoewa

De Talmoed (B.T. Awoda Zara 4b) stelt. dat de joden het gouden kalf alleen maar maakten om een voorbeeld te stellen voor inkeer en tesjoewa. G’d liet het gouden kalf toe omdat dit een hoger doel diende. Door inkeer zou het volk een hoger niveau van spiritualiteit bereiken dan dat zij voor de zonde konden halen.

Nieuwe kans

Het verbrijzelen van de Stenen Tafelen maakte de weg vrij voor de tweede Stenen Tafelen. die op een hoger niveau stonden dan de eerste omdat zij symbool stonden voor de kracht van tesjoewa. Inkeer wist niet alleen de zonde uit het verleden uit maar brengt de mens tot verhevener spirituele hoogten.

Toen hij de Stenen Tafelen kapotsloeg. wilde Mosje een verlangen opwekken bij de zondaars om terug te keren tot G’d. Hij leek op een vader die zijn zoon uit huis zet om een gevoel van heimwee op te wekken.

Daarom verbrijzelde Mosjé de Stenen Tafelen ook voor de ogen van heel Israël. Pas na het maken van de tweede Stenen Tafelen heeft G’d Mosjé gefeliciteerd. Pas aan het einde van de Tora werd hem duidelijker wat er zou gebeuren “met het joodse volk in de toekomst tot de Herleving der Doden”. Pas toen zag Mosjé de uiteindelijke effecten van tesjoewa (inkeer). de vervulling door de Masjiach van alles dat eens in gang gezet was bij de berg Sinaï.

Verband met einde van de Tora en Sjemini Atseret

Hiermee wordt ook het verband gelegd tussen de Wezot haberacha en Sjemini Atseret. Waarom vieren wij Simchat Tora niet met Sjawoe’ot (het wekenfeest)? Toen werden de Tien Geboden gegeven!

Stenen Tafelen van na de vergeving

Onze grootste vreugde geldt de tweede Stenen Tafelen die op Jom Kippoer werden overgedragen. Sjemini Atseret is het einde van de feestcylcus die na de vergeving op Jom Kippoer begon. Het verschil tussen de eerste en de tweede Stenen Tafelen staat symbool voor het verschil tussen een tsaddiek (heilige van begin af aan) en de persoon die tot inkeer komt. een ba’al-tesjoewa. iemand die spijt heeft van zijn foute daden.

Tsaddikiem en ba’alee tesjoewa

De eerste Stenen Tafelen werden aan het joodse volk gegeven toen ze nog oprecht waren. Toen de tweede Stenen Tafelen werden overhandigd. hadden ze gezondigd en waren ze tot inkeer gekomen.

Tsaddikiem leven volgens de Tora. Toch reikt tesjoewa hoger dan de Tora. Tesjoewa gaat uit van een verbondenheid met G’d. zelfs wanneer wij overtredingen begaan.

De tweede Stenen Tafelen staan hoger dan de eerste

Daarom staan de tweede Stenen Tafelen hoger dan de eerste. Zelfs daar waar de Tora overtreden wordt. bestaat er een relatie. een band tussen G’d en Israël. Daarom lezen wij Wezot haberacha op Simchat Tora.

De sidra begint met de eerste Stenen Tafelen. toen de joden zich verheugden met de Tora. En het eindigt met de tweede Stenen Tafelen. toen de Tora zich verheugde over het joodse volk. Daarom betekent Simchat Tora zowel verheugen met de Tora als verheugen van de Tora (door het joodse volk).