43 · Mass'ej Mass'ej

PARSJA MASSAEE

FOUTE PRIORITEITEN

Een kleine hint legt de achtergrond van de discussie tussen Mosjee Rabbenoe en de stammen Ruben en Gad bloot

Wat was er gebeurd? De Joden bevonden zich aan de overkant van de rivier de Jardeen (Jordaan) in het huidige Jordanië. De stammen Ruben en Gad wilden daar blijven. De Tora beschrijft het met zoveel woorden (Num. 32:1-18. verkort): “Nu hadden de nakomelingen van Ruben veel vee; en de nakomelingen van Gad hadden geweldig veel vee. Zij bekeken het land Jaëzer en het land Gilead. en zie. die plaats was een geschikte plaats voor vee. Daarom kwamen de nakomelingen van Gad en de nakomelingen van Ruben. en zeiden tegen Mozes en tegen de priester Eleazar en tegen de leiders van de gemeenschap:…Verder zeiden zij: Indien wij genade in uw ogen gevonden hebben. laat dit land uw dienaren tot bezit gegeven worden; laat ons niet de Jordaan oversteken. Maar Mozes zei tegen de nakomelingen van Gad en de nakomelingen van Ruben: Uw broeders zullen ten strijde trekken. en u wilt zelf hier blijven?...

Toen naderden zij tot hem en zeiden: Wij zullen hier schaapskooien bouwen voor ons vee. en steden voor onze kinderen. Maar wijzelf zullen ons toerusten voor de strijd. ons voor de Israëlieten uit haasten. totdat wij hen op hun plaats gebracht hebben. Onze kleine kinderen echter zullen in de versterkte steden blijven vanwege de inwoners van het land. Wij zullen niet terugkeren naar onze huizen. voordat iedere Israëliet zijn erfelijk bezit ontvangen heeft“.

Wat Rasji (1040-1105. Troyes en Worms) opvalt is dat ze “tot hem (Mosjee) naderden en zeiden: ‘Wij zullen hier verblijven voor ons vee bouwen en steden voor onze kleine kinderen’” (32:16).

Bezit leek belangrijker dan hun kinderen

Rasji legt hier uit dat de beide stammen. die Mosjee benaderden om aan de overkant van de Jordaan te mogen blijven wonen. zich meer druk maakte om hun bezit dan om hun kinderen. Ze lieten namelijk de verblijven voor hun vee voorgaan boven de huizen voor hun kinderen. Mosjee was uiterst gevoelig voor kleine taalnuances. Mosjee gaf hen een standje: “Dat is niet goed. Laat de belangrijkste zaken voorop staan en de minder belangrijke zaken daarna. Eerst moeten jullie steden bouwen voor jullie kinderen en daarna schaapskooien voor jullie kleinvee.” Hier speelt de vraag wat werkelijk belangrijk is voor de ouders. Hun kinderen of hun rijkdom.

Mosje corrigeert hen

Rasji sluit hier aan bij een verkeerde prioriteit van de stammen Gad en Ruben. In feite citeert Rasji het antwoord van Mosjee in pasoek (vers) 32:24. Daar zegt Mosjee letterlijk: “Bouw steden voor jezelf en voor je kinderen en schaapskooien voor jullie schaapjes.” Rasji was alert op dit antwoord van Mosjee. Rasji zegt expliciet. dat Mosjee hen corrigeerde door de volgorde te veranderen in zijn antwoord. Hij maakte hen zeer duidelijk dat ze eerst steden moeten bouwen voor hun kinderen en daarna pas verblijven voor de dieren.

En de stammen Ruben en Gad accepteren dit

Deze woordvolgorde is niet toevallig. Wanneer de stammen Ruben en Gad antwoorden aan Mosjee. maken zij duidelijk dat ze zijn impliciete les begrepen hebben. Ze zeggen letterlijk: “Uw dienaren zullen doen zoals onze meester ons instrueert. Onze kinderen. vrouwen en kleinvee zullen in de steden van Gilad blijven.” Verderop (32:34-36) staat ook duidelijk dat ze die volgorde ook hebben aangehouden toen ze hun plannen realiseerden.

Moraal van het verhaal

In de tijd van de Babylonische ballingschap werden deze oostelijk wonende stammen als eerste weggevoerd in ballingschap. Van deze stammen en de overige acht van de tien verloren stammen is nooit meer veel vernomen. Ze verdwenen uit de joodse geschiedenis en we mogen hopen dat ze in de tijd van de Masjiach terugkeren naar hun roots.

Parasja Massaee

Vrijsteden: mensen in moeilijke situaties tot rust brengen en weer perspectief geven

Aan het einde van het vierde boek van de Tora. Bemidbar. worden de voorschriften behandeld over iemand die onopzettelijk een ander doodt (dood door een ongeluk). In het vijfde boek. Dewariem. lezen we hoe Mosjee drie vrijsteden ten oosten van de Jordaan aanwijst.

Een vorm van rehabilitatie

Mosjee bood mensen die een tragisch ongeluk hadden veroorzaakt steun en bemoediging. In de vrijsteden kregen mensen die bijvoorbeeld iemand bij een verkeersongeval hadden gedood. morele en geestelijke begeleiding. Het doel was hen te helpen hun leven weer op te bouwen en na verloop van tijd opnieuw een volwaardige plaats in de samenleving in te nemen.

Dat de vrijsteden tegelijkertijd Levietensteden waren. was geen toeval. De Levieten waren de leraren en geestelijke leiders van het Joodse volk. Zij waren de spirituele lichtpunten van hun tijd – als het ware de influencers avant la lettre. Zij konden wanhopige mensen opnieuw inspireren en hen helpen een positieve richting in hun leven te vinden.

Het vijfde boek: Mosjee's laatste grote rede

Volgens verschillende verklaringen vormt het hele boek Dewariem één lange afscheidsrede van Mosjee. Aan het einde van zijn leven besteedde hij juist veel aandacht aan mensen die door de samenleving waren buitengesloten.

Wie onbedoeld iemand had gedood. kon veilig in een vrijstad wonen. zonder gevaar te lopen gedood te worden door de go'eel hadam. de bloedwreker. Zo kregen deze mensen bescherming én de kans hun leven opnieuw op te bouwen.

Mosjee's leven begon en eindigde met chesed

Het eerste wat de Tora over Mosjee vertelt. is dat hij het paleis van de farao verliet om het lijden van zijn volk te delen (Sjemot 2:11).

De Talmoed (Ketubot 111a) leert zelfs dat iemand vriendelijk met een glimlach begroeten soms nog belangrijker kan zijn dan hem eten geven.

In Pirkee Avot (4:15) worden wij aangespoord om altijd als eerste te groeten. Rabbi Mattitja ben Cheresj zegt:

"Begroet ieder mens als eerste."

Rasji. Bertinoro en Tiferet Jisraël leggen uit dat dit essentieel is voor goede menselijke verhoudingen. Rabbenoe Jona noemt dit een praktische vorm van Joodse ethiek.

Van Rabbi Jochanan ben Zakkai wordt verteld dat hij altijd iedereen als eerste begroette. zelfs een niet-Jood die hij op straat tegenkwam (Berachot 17a).

Onze Wijzen benadrukken bovendien dat de 24.000 leerlingen van Rabbi Akiva stierven omdat zij elkaar niet met voldoende eerbied behandelden (Jevamot 62b; Rabbi Mosje Chaim Loezzatto).

Durf de eerste stap te zetten

Een begroeting lijkt iets kleins. maar er schuilt een diepe psychologie achter. Een begroeting opent of beëindigt een sociaal contact. Hoe mensen elkaar begroeten verschilt per cultuur. situatie en maatschappelijke positie.

In veel landen schrijft de etiquette voor wie als eerste groet. Meestal groet de lager geplaatste de hoger geplaatste.

Beleefdheid én liefde

Een begroeting beantwoorden is beleefdheid.

Als eerste groeten is liefde.

Wie als eerste groet. zet zijn eigen trots en sociale gevoeligheden opzij. Hij doorbreekt het ijs. stelt de ander op zijn gemak en vermindert de afstand tussen mensen.

Een vriendelijke begroeting en een glimlach nemen spanning weg. verminderen wrijving en maken een prettig contact mogelijk.

Alles begint met de bereidheid om zelf de eerste stap te zetten.

Top of Form

Bottom of Form

PARSJA MATOT MASSAEE

DE JOODSE ROUTES DOOR DE WOESTIJN

“Dit zijn de tochten van de kinderen Israëls. die zij vanuit het land Egypte gemaakt hebben onder leiding van Mosjé en Aharon” (33:1).

Waarom werden deze tochten hier opgetekend? Rasji antwoordt dat “deze tochten hier beschreven staan om de weldaden van G’d duidelijk te maken - ofschoon Hij. omtrent de Bnee Jisra’eel. besloten had hen te laten zwerven in de woestijn – men toch niet kan zeggen dat ze uiteindelijk veel gezworven hebben. Ze waren dus niet doorlopend op reis. van tocht tot tocht. gedurende die veertig jaren.

• * Ze hadden zeker wel rust. want er waren niet meer dan 42 tochten. Trek daar 14 van af. die alle in het eerste jaar hadden plaatsgevonden. vóór het besluit dat ze veertig jaar in de woestijn moesten dolen. Deze verklaring heb ik ontleend aan het werk van Rabbi Mosjé Haddarshan. Rabbi Tanchoema geeft een andere verklaring en vergelijkt het reizen van de Bnee Jisra’eel met een koning. wiens zoon ziek was. Samen met zijn zoon ging de koning op weg naar een ver ziekenhuis. Toen ze terugkeerden begon de vader al de tochten op te sommen en hij zei tegen hem: hier hebben we gegeten. hier hebben we geslapen. hier hebben we uitgerust. hier had je hoofdpijn. etc”.

• * Rabbi Avigdor Bonchek wijst ons er op. dat Rasji de vraag `waarom moet de Tora al deze reizen opnoemen’ expliciet vermeldt. Hij gebruikt de Midrasj om zijn vraag te beantwoorden. De Tora is geen geschiedenisboek. De reizen waren historisch absoluut juist. maar dat is nog niet voldoende reden om het te vermelden in de Tora. Rasji probeert ons de les te leren die uit deze beschrijvingen spreekt. De zwerftochten door de woestijn waren uiteindelijk toch een straf voor de zonde van de verspieders. G’d wilde de straf matigen. Volgens Rabbi Mosjé Haddarshan heeft G’d het reizen zoveel mogelijk proberen te beperken.

• * De verklaring van Rabbi Tanchoema gaat nog verder: niet alleen dat G’d het reizen beperkt heeft maar Hij was als een vader bezorgd om ons welzijn. De Joden waren ziek en verdienden G’ds extra aandacht. als een Vader die. met name. zijn zieke zoon verzorgt. Onze ervaringen samen met G’d in een verafgelegen oord zijn uiteindelijk de basis van onze geschiedenis geworden. De opsomming van de reizen toont G’ds liefde. Het wil een gevoel van dankbaarheid bij ons opwekken om G’ds nabijheid te blijven zoeken. Ook een negatieve herinnering kan positief geduid worden.

• * Wat bedoelt Rabbi Tanchoema wanneer hij zegt dat de vader met zijn genezen zoon terugreist naar huis en op de terugweg alle plaatsen waar ze langsgekomen zijn. opsomt? Waar slaat deze vergelijking op? De oorspronkelijke reis is te vergelijken met de ervaringen van het Joodse volk in de woestijn. met al zijn ups en downs. De terugreis kun je vergelijken met de Joden die al deze reizen nalezen. nadat ze het land Israël waren binnengetrokken. Wanneer men veilig onder zijn wijnstok en vijgenboom zit. vergelijkbaar met de periode na de genezing. leest men het nog een keer na en beseft men hoe dankbaar men moet zijn. Als wij alles teruglezen. worden wij herinnerd aan G’ds liefde en bezorgdheid.

“Ze trokken dan op van Ra’meses in de eerste maand. op de vijftiende dag van de eerste maand. Op de dag na het Pesach-offer trokken de Bnee Jisra’eel weg met de opgeheven hand vóór de ogen van heel Egypte. 4. En de Egyptenaren begroeven. wat Hasjeem onder hen verslagen had. alle eerstgeborenen” (33:3-4).

• * Rasji verklaart hier dat de Egyptenaren niet alleen hun doden begroeven maar dat ze verzonken waren in rouw. Wat heeft dit te doen met de reizen van de Joden in de woestijn? Dat de Egyptenaren hun doden begroeven na de tiende plaag mag bekend worden verondersteld. Egypte was bekend om zijn begraafriten. zoals we tot op de dag van vandaag kunnen zien aan de geweldig grote pyramiden. Rasji vindt de vermelding dat de Egyptenaren hun doden aan het begraven waren. daarom problematisch (zie Goer Arje).

• * Maar let op de context. De Egyptenaren moesten de Joden laten gaan. De Bnee Jisra’eel vertrokken triomfantelijk uit Egypte. ‘vóór de ogen van de Egyptenaren’. De Egyptenaren waren gepreoccupeerd met andere belangrijke zaken: het begraven van hun doden en het rouwproces. Zij waren te druk bezig met hun rouw. dan dat ze zich druk konden maken over het vertrekkende slavenvolk (vgl. Maskiel leDavid).