🔬 Venster wetenschap & archeologie (ter goedkeuring — grondregel: vondsten „passen bij" de Tora, ze „bewijzen" haar niet; waar de Tora anders vertelt dan haar omgeving, ligt juist dáár de boodschap). Mesopotamië bewaarde de herinnering aan een grote vloed in meerdere versies: het Gilgamesj-epos (tablet XI) en het oudere Atrachasis-epos vertellen van een man die op goddelijke aanwijzing een schip bouwt, dieren meeneemt en vogels uitzendt. De „Ark Tablet" (ca. 1750 v.d.g.j., gepubliceerd 2014, British Museum) bevat zelfs een bouwinstructie — daar is het schip rond, van riet en aardpek. Wat betekent dat? Niet dat de Tora „overschreef", maar dat vele volkeren zich een vloed herinneren. Het verschil is de kern: bij Gilgamesj ruziënde goden en een toevallige redding; in de Tora één G'd, een morele reden, een redding met opdracht en een verbond met alle mensen. Aardpek (kofer): de Tora noemt tweemaal bitumen als bouwstof (6:14, 11:3) — precies de techniek van Mesopotamië. De echte reuzentoren: de ziggoerat Etemenanki in Babylon, ca. 91 × 91 meter, gebakken stenen met aardpek — de parasja vertelt niet over een sprookjesland, maar midden uit de wereld van de ziggoerats, en stelt er haar oordeel tegenover. Vloedlagen: Woolley vond in 1929 in Oer een metersdikke sliblaag; vergelijkbare lagen in Sjoeroeppak en Kisj getuigen van verwoestende riviervloeden. En „Ararat" is de landsnaam Urartu uit de Assyrische bronnen — geen bergtop; expedities vonden nooit iets, en dat geeft niet: ons vertrouwen hangt niet aan een stuk hout.